“Cò” làm sổ đỏ nhanh hơn người dân: Bộ yêu cầu chấn chỉnh quy trình đất đai

Nghịch lý người dân tự làm chậm, qua trung gian lại nhanh

Theo nội dung công văn được báo chí dẫn lại, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết thời gian qua xuất hiện phản ánh về việc người dân thực hiện thủ tục đất đai bị trả hồ sơ nhiều lần, quá trình giải quyết kéo dài và gây bức xúc. Trong khi đó, nếu ủy quyền cho “cò” hoặc đơn vị trung gian, thủ tục lại có thể được giải quyết nhanh hơn.

Vấn đề ở đây không đơn thuần là sự tồn tại của dịch vụ hỗ trợ thủ tục. Người dân có quyền ủy quyền cho người khác thực hiện công việc theo quy định. Điều cần kiểm soát là sự khác biệt bất thường trong cách một hồ sơ được xử lý chỉ vì nó được nộp trực tiếp hay thông qua người trung gian.

Chính vì vậy, yêu cầu lần này tập trung khá sâu vào quy trình tiếp nhận, hướng dẫn, xử lý hồ sơ và trách nhiệm của cán bộ, thay vì chỉ dừng ở việc kiểm soát những người làm dịch vụ bên ngoài.

Hồ sơ thiếu phải được hướng dẫn hoàn thiện một lần

Đây có lẽ là nội dung thiết thực nhất với người dân. Khi hồ sơ chưa đầy đủ hoặc chưa hợp lệ, cơ quan tiếp nhận phải có văn bản hướng dẫn hoàn thiện một lần duy nhất đối với các nội dung cần bổ sung. Mục tiêu là chấm dứt tình trạng người dân bổ sung giấy tờ này xong lại tiếp tục được yêu cầu một giấy tờ khác.

Trường hợp hồ sơ không đủ điều kiện giải quyết, cơ quan có thẩm quyền cũng không thể chỉ trả lại hồ sơ một cách chung chung. Văn bản trả lời phải nêu rõ lý do và căn cứ pháp lý cụ thể, qua đó giúp người thực hiện biết vấn đề nằm ở đâu và có cơ sở kiểm tra cách áp dụng quy định.

Nếu thực hiện đúng, cơ chế này có thể giải quyết một trong những nguyên nhân khiến người dân tìm đến dịch vụ trung gian: sự không chắc chắn. Khi không biết hồ sơ của mình còn thiếu gì và liệu lần bổ sung tiếp theo đã phải là lần cuối hay chưa, nhiều người sẵn sàng trả phí cho một người “biết thủ tục” để giảm thời gian đi lại.

Trễ hạn phải xin lỗi và xác định trách nhiệm

Yêu cầu của Bộ còn đặt trách nhiệm cụ thể đối với hồ sơ quá hạn. Trường hợp không giải quyết đúng thời gian quy định, cơ quan liên quan phải có văn bản xin lỗi người thực hiện thủ tục, đồng thời làm rõ trách nhiệm của tổ chức và cá nhân liên quan.

Kết quả này còn được sử dụng làm căn cứ trong đánh giá thi đua, khen thưởng, kỷ luật và mức độ hoàn thành nhiệm vụ. Điều đó đáng chú ý bởi thời hạn xử lý không còn chỉ là thông tin tham khảo dành cho người dân, mà được gắn với trách nhiệm của chính bộ phận thực thi.

Song song với đó, các địa phương được yêu cầu công khai đầy đủ quy trình, thành phần hồ sơ, nghĩa vụ tài chính, thời gian giải quyết và kết quả xử lý tại nơi tiếp nhận cũng như trên cổng thông tin điện tử. Chuyển đổi số và kết nối dữ liệu đất đai với cơ sở dữ liệu dân cư cũng được thúc đẩy nhằm giảm những loại giấy tờ không cần thiết.

Không được tạo “làn ưu tiên” cho hồ sơ qua trung gian

Bộ Nông nghiệp và Môi trường yêu cầu kiểm soát chặt các trường hợp ủy quyền thực hiện thủ tục hành chính về đất đai, nhưng điều này không đồng nghĩa cấm việc ủy quyền hợp pháp. Trọng tâm là phát hiện trường hợp lợi dụng ủy quyền để kinh doanh dịch vụ trái pháp luật, trốn thuế hoặc có dấu hiệu can thiệp tiêu cực vào quy trình giải quyết.

Nguyên tắc được đặt ra khá rõ: người dân trực tiếp thực hiện và người được ủy quyền phải được đối xử công bằng, bình đẳng, công khai và minh bạch. Không được tạo “đặc quyền, đặc lợi”, đặc biệt là ưu tiên về thời gian hoặc quy trình cho hồ sơ do người được ủy quyền thực hiện.

Các địa phương cũng phải tăng thanh tra, kiểm tra công vụ, đặc biệt tại những nơi xuất hiện nhiều phản ánh. Cán bộ có hành vi nhũng nhiễu, cố tình chậm trễ hoặc phối hợp, can thiệp đối với hồ sơ ủy quyền phải bị xử lý; trường hợp vi phạm hoặc uy tín thấp có thể bị điều chuyển khỏi bộ phận tiếp nhận hồ sơ.

GÓC NHÌN REVIEW BẤT ĐỘNG SẢN: Muốn giảm “cò”, hãy giảm giá trị của việc “biết cửa”

“Cò” thủ tục tồn tại một phần bởi có những công việc phức tạp mà người dân muốn thuê người có chuyên môn thực hiện. Điều đó không nhất thiết bất thường. Nhưng có một ranh giới rất rõ: trung gian tạo giá trị bằng chuyên môn khác hoàn toàn với trung gian tạo giá trị vì có khả năng khiến hồ sơ được xử lý nhanh hơn quy trình thông thường.

Bởi vậy, biện pháp đáng chú ý nhất lần này không phải một chiến dịch truy tìm “cò”, mà là yêu cầu hướng dẫn hồ sơ một lần, công khai quy trình, xác định thời hạn, giải thích bằng căn cứ pháp lý khi từ chối và chịu trách nhiệm khi trễ hạn. Nếu từng bước xử lý đều có thể kiểm tra và truy vết, lợi thế của những mối quan hệ không chính thức sẽ giảm đáng kể.

Ở góc độ thị trường bất động sản, cải cách này còn liên quan trực tiếp tới chi phí giao dịch. Một thủ tục đất đai kéo dài, không đoán trước được thời gian và phát sinh chi phí trung gian cuối cùng đều trở thành một dạng chi phí của bất động sản. Vì vậy, minh bạch thủ tục không chỉ giúp người dân đỡ đi lại; nó còn là một phần của quá trình làm cho thị trường đất đai minh bạch hơn.

Người dân không nên cần một “mối quan hệ” để thực hiện một quyền mà pháp luật đã quy định cho họ.