Sửa Luật Đất đai 2026: Minh bạch giá đất và bài toán bảo đảm quyền lợi người bị thu hồi đất

Việc sửa đổi Luật Đất đai đang được đặt ra nhằm giải quyết những vướng mắc phát sinh trong quá trình quản lý, sử dụng đất và triển khai các dự án phát triển kinh tế - xã hội. Bên cạnh yêu cầu hoàn thiện cơ chế định giá đất, dự thảo luật còn tập trung vào chính sách thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư, những vấn đề có tác động trực tiếp đến đời sống của người dân.

Tại họp báo chiều 16/10/2026 trước Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, đại biểu Quốc hội Phạm Thị Hồng Yến, hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Kinh tế và Tài chính, đã trao đổi về những định hướng quan trọng của dự án Luật Đất đai sửa đổi.

Theo bà Yến, tinh thần xuyên suốt trong quá trình hoàn thiện dự thảo là tháo gỡ các điểm nghẽn từ thực tiễn, đồng thời bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người dân và doanh nghiệp.

Dự kiến xem xét, thông qua Luật Đất đai sửa đổi trong năm 2026

Theo thông tin được công bố tại họp báo, việc sửa đổi Luật Đất đai là yêu cầu quan trọng được đặt ra tại Kết luận số 18 và Nghị quyết số 21 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về định hướng hoàn thiện chính sách đất đai.

Một trong những mục tiêu được đề cập là hoàn thiện và ban hành Luật Đất đai sửa đổi trong năm 2026.

Trước đó, tại Kỳ họp không thường lệ thứ nhất, Quốc hội đã cho ý kiến về những định hướng chính sách của dự án luật.

Tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, dự thảo dự kiến tiếp tục được xem xét và thông qua.

Theo bà Phạm Thị Hồng Yến, quá trình sửa đổi cần tập trung giải quyết những bất cập đã phát sinh trong thực tiễn quản lý, đồng thời tạo sự cân bằng giữa yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội và việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người sử dụng đất.

Đây là nội dung có ý nghĩa quan trọng bởi chính sách đất đai không chỉ ảnh hưởng đến hoạt động đầu tư, kinh doanh bất động sản mà còn liên quan trực tiếp đến tài sản, nơi ở và sinh kế của nhiều hộ gia đình.

Cần lưu ý rằng những nội dung được đề cập tại họp báo là định hướng xây dựng và hoàn thiện dự thảo, chưa đồng nghĩa các quy định sửa đổi đã được Quốc hội thông qua hoặc có hiệu lực.

Định giá đất theo dữ liệu, tăng công khai và hạn chế giá đất ảo

Một trong những trọng tâm của lần sửa đổi là hoàn thiện cơ chế định giá đất theo hướng khoa học, công khai và minh bạch hơn.

Theo bà Phạm Thị Hồng Yến, việc xác định giá đất cần dựa trên dữ liệu và các phương pháp phù hợp, đồng thời tăng cường kết nối, liên thông thông tin đất đai với dữ liệu của các ngành, lĩnh vực liên quan.

Định hướng này nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và hạn chế những hành vi có thể gây biến động giá thiếu căn cứ, bao gồm thao túng hoặc tạo ra mặt bằng giá đất ảo.

Bên cạnh cơ chế định giá, các quy định liên quan đến bảng giá đất, hệ số điều chỉnh giá đất và chính sách tài chính về đất đai cũng tiếp tục được nghiên cứu hoàn thiện.

Mục tiêu được đặt ra là bảo đảm tính phù hợp với điều kiện thực tế, đồng thời cân bằng lợi ích giữa Nhà nước, người sử dụng đất và nhà đầu tư.

Việc tăng cường sử dụng dữ liệu trong định giá có thể góp phần cải thiện tính nhất quán và khả năng kiểm tra của quá trình xác định giá đất.

Tuy nhiên, hiệu quả thực tế sẽ phụ thuộc vào chất lượng dữ liệu, phương pháp định giá được áp dụng và cơ chế kiểm soát quá trình thực hiện.

Đây cũng là những yếu tố cần tiếp tục được làm rõ khi dự thảo luật và các quy định hướng dẫn được hoàn thiện.

Thu hồi đất trước khi hoàn tất tái định cư: Dự kiến quy định những trường hợp đặc biệt

Bên cạnh định giá đất, nội dung liên quan đến thu hồi, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư tiếp tục được quan tâm trong quá trình sửa đổi luật.

Theo bà Phạm Thị Hồng Yến, dự thảo sẽ quy định rõ các trường hợp được phép thu hồi đất trước khi phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, cũng như những trường hợp được thu hồi trước khi hoàn thành việc bố trí tái định cư.

Đây là vấn đề cần được thiết kế chính sách thận trọng vì có liên quan trực tiếp đến quyền và lợi ích của người có đất bị thu hồi.

Theo định hướng được công bố, những trường hợp này phải được quy định chặt chẽ và chỉ áp dụng khi thực sự cần thiết, cấp bách vì lợi ích chung.

Đồng thời, dự thảo sẽ bổ sung các điều kiện ràng buộc và cam kết cụ thể nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người dân.

Việc hoàn thiện quy định cũng hướng tới mục tiêu giảm thiểu khiếu kiện, ổn định đời sống và góp phần tháo gỡ vướng mắc trong quá trình triển khai dự án.

Tuy nhiên, thông tin tại họp báo chưa nêu đầy đủ danh mục trường hợp cụ thể, điều kiện áp dụng và cơ chế bảo đảm quyền lợi tương ứng.

Vì vậy, chưa thể hiểu rằng mọi dự án đều được phép thu hồi đất trước khi hoàn thành các thủ tục bồi thường hoặc bố trí tái định cư.

Bồi thường không chỉ là giá trị đất, mà còn là điều kiện sống và sinh kế

Một định hướng quan trọng khác được nhấn mạnh trong quá trình sửa đổi là tiếp tục thể chế hóa nguyên tắc bảo đảm người có đất ở bị thu hồi được cải thiện nơi ở, điều kiện sống và sinh kế.

Đây là vấn đề có ý nghĩa trực tiếp đối với các hộ gia đình phải di chuyển chỗ ở để thực hiện dự án.

Trên thực tế, tác động của việc thu hồi đất không chỉ giới hạn ở diện tích và giá trị tài sản được bồi thường. Người dân còn có thể phải thay đổi môi trường sinh sống, khoảng cách đi làm, điều kiện học tập của con cái và phương thức tạo thu nhập.

Đối với những hộ gia đình có hoạt động kinh doanh hoặc sinh kế gắn với vị trí đất ở, việc di chuyển đến nơi mới có thể làm phát sinh thêm nhiều khó khăn.

Vì vậy, mục tiêu cải thiện nơi ở và điều kiện sống cần được nhìn nhận trên nhiều khía cạnh, không chỉ dựa vào giá trị tài chính của phương án bồi thường.

Theo định hướng được đại biểu Phạm Thị Hồng Yến đề cập, việc hoàn thiện các quy định về thu hồi đất phải bảo đảm tuân thủ Hiến pháp và pháp luật, hài hòa lợi ích giữa các bên và góp phần ổn định đời sống nhân dân.

Khả năng thực hiện những mục tiêu này sẽ phụ thuộc vào nội dung quy định cuối cùng và trách nhiệm tổ chức thực hiện của các cơ quan có thẩm quyền.

Xây dựng luật theo hướng ngắn gọn nhưng không giảm chất lượng chính sách

Cũng tại họp báo, bà Trần Thị Kim Nhung, đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, đã trao đổi về định hướng đổi mới công tác xây dựng pháp luật.

Theo bà Nhung, nhiều dự án luật hiện được xây dựng theo hướng trình Quốc hội xem xét, thông qua trong một kỳ họp, trong đó có những trường hợp áp dụng thủ tục rút gọn.

Tuy nhiên, việc rút ngắn thời gian không có nghĩa được xem nhẹ các bước thẩm định, thẩm tra và lấy ý kiến.

Những quy trình quan trọng vẫn cần được thực hiện chặt chẽ để bảo đảm chất lượng và khả năng áp dụng của luật sau khi ban hành.

Bà Nhung cũng nhấn mạnh yêu cầu phân định rõ thẩm quyền giữa hoạt động lập pháp và lập quy.

Theo đó, luật cần tập trung quy định những vấn đề mang tính nguyên tắc, ổn định, đặc biệt là những nội dung liên quan trực tiếp đến quyền con người và các vấn đề pháp lý quan trọng.

Những vấn đề cần tính linh hoạt có thể được quy định tại văn bản dưới luật, nhưng không được chuyển những nội dung cốt lõi hoặc trách nhiệm quan trọng xuống cấp văn bản hướng dẫn.

Tinh thần được đại biểu nhấn mạnh là xây dựng luật ngắn gọn hơn về hình thức nhưng vẫn phải đầy đủ về chính sách, trách nhiệm và cơ chế thực thi.

---

? GÓC NHÌN REVIEW BẤT ĐỘNG SẢN

Minh bạch giá đất là nền tảng, nhưng công bằng trong bồi thường cần được đánh giá toàn diện

Hoàn thiện cơ chế định giá đất dựa trên dữ liệu có thể giúp giảm sự thiếu nhất quán và nâng cao khả năng kiểm chứng trong quá trình xác định giá. Tuy nhiên, đối với người có đất bị thu hồi, một phương án bồi thường phù hợp không chỉ được đánh giá qua mức giá đất mà còn cần xem xét khả năng ổn định đời sống sau khi di dời.

Một hộ gia đình có thể được bồi thường theo phương án hợp pháp nhưng vẫn gặp khó khăn nếu nơi ở mới không thuận tiện cho công việc, học tập hoặc hoạt động kinh doanh. Vì vậy, yêu cầu cải thiện nơi ở, điều kiện sống và sinh kế cần được cụ thể hóa thành những tiêu chí và trách nhiệm có thể kiểm tra trong quá trình thực hiện.

Đẩy nhanh tiến độ dự án cần đi cùng cơ chế bảo vệ quyền lợi người dân

Việc dự thảo nghiên cứu các trường hợp được thu hồi đất trước khi hoàn tất một số bước bồi thường, tái định cư cho thấy nỗ lực xử lý những vướng mắc về tiến độ triển khai dự án. Tuy nhiên, đây cũng là nội dung cần được quy định đặc biệt rõ ràng để tránh phát sinh cách hiểu và áp dụng khác nhau.

Nếu các điều kiện ngoại lệ, trách nhiệm của cơ quan thực hiện và biện pháp bảo đảm quyền lợi được thiết kế chặt chẽ, chính sách có thể góp phần tháo gỡ điểm nghẽn mà vẫn duy trì sự cân bằng lợi ích. Hiệu quả của một chính sách thu hồi đất không chỉ nằm ở việc dự án được triển khai nhanh hơn, mà còn ở khả năng bảo đảm người dân ổn định cuộc sống sau khi bàn giao đất.