Trục lợi nhà ở xã hội: Khi chính sách an cư trở thành mục tiêu của những giao dịch ngầm

Nhà ở xã hội được phát triển nhằm hỗ trợ những nhóm người dân gặp khó khăn trong việc tiếp cận nhà ở thương mại. Tuy nhiên, sự chênh lệch giữa nhu cầu lớn và nguồn cung còn hạn chế đang tạo điều kiện cho nhiều hành vi trục lợi, từ thu tiền ngoài hợp đồng đến làm giả hồ sơ và lừa đảo bằng những lời hứa về suất mua nhà.

Các vụ việc được phát hiện tại Hà Nội, Bắc Ninh, Thái Nguyên và An Giang cho thấy rủi ro không chỉ xuất hiện ở giai đoạn đăng ký mua nhà mà còn kéo dài đến quá trình sử dụng và chuyển nhượng căn hộ sau bàn giao.

Đáng lo ngại, người chịu thiệt hại cuối cùng có thể là những người đủ điều kiện nhưng không tiếp cận được chính sách, hoặc những khách hàng mất tiền vì tin vào các cam kết không có cơ sở pháp lý.

Thu chênh 80 tỷ đồng tại dự án AZ Thăng Long

Một trong những vụ việc đáng chú ý liên quan đến Dự án Tổ hợp nhà ở xã hội và thương mại AZ Thăng Long, còn được biết đến với tên gọi New City.

Theo thông tin điều tra được báo chí phản ánh, ông Lương Song Hào, Chủ tịch Hội đồng thành viên Công ty TNHH Bánh kẹo Thăng Long, cùng một số thuộc cấp đã bị khởi tố để điều tra hành vi lạm dụng chức vụ, quyền hạn nhằm thu lợi bất chính.

Khoản tiền chênh lệch được xác định theo thông tin điều tra lên tới khoảng 80 tỷ đồng, liên quan đến khoảng 300 khách hàng mua hoặc thuê mua nhà tại dự án.

Vụ việc cho thấy nguy cơ phát sinh những khoản thanh toán ngoài giá bán và điều kiện giao dịch được công bố.

Đối với người mua nhà ở xã hội, việc phải trả thêm tiền không được thể hiện trong hồ sơ giao dịch hợp pháp có thể dẫn đến tranh chấp và rủi ro tài chính đáng kể.

Cần lưu ý, đây là vụ việc đang được điều tra theo thông tin bài báo cung cấp; việc khởi tố không đồng nghĩa đã có bản án kết luận tội danh đối với những người liên quan.

Lừa bán “suất ngoại giao” bằng cam kết chắc chắn mua được nhà

Bên cạnh hành vi thu tiền chênh, việc lợi dụng tâm lý nóng lòng tìm chỗ ở của người dân để rao bán “suất ngoại giao”, “suất nội bộ” cũng đang trở thành thủ đoạn đáng cảnh giác.

Giữa tháng 9/2026, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TP Hà Nội đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can và bắt tạm giam Phạm Thị Mai, sinh năm 1974, và Phan Thùy Linh, sinh năm 1983, cùng trú tại xã Thiên Lộc, để điều tra hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản liên quan đến dự án nhà ở xã hội CT3 Kim Chung.

Theo thông tin từ cơ quan công an được bài báo dẫn lại, những người liên quan đã đưa ra lời hứa chắc chắn mua được căn hộ nhà ở xã hội hoặc nhà ở thương mại tại dự án, thậm chí cam kết tỷ lệ trúng 100%.

Từ những thông tin gian dối này, họ nhận tiền đặt cọc của khách hàng rồi bị cáo buộc chiếm đoạt để sử dụng vào mục đích cá nhân.

Vụ việc cho thấy rủi ro lớn khi người mua giao tiền cho cá nhân hoặc tổ chức không chứng minh được thẩm quyền phân phối sản phẩm.

Đặc biệt, nhà ở xã hội là loại hình nhà ở có điều kiện về đối tượng, thu nhập và tình trạng nhà ở theo quy định pháp luật. Vì vậy, những lời hứa có thể bỏ qua quy trình xét duyệt hoặc bảo đảm mua được nhà cần được kiểm tra đặc biệt thận trọng.

Hàng chục trường hợp sử dụng và kê khai nhà ở xã hội sai quy định

Những vấn đề liên quan đến nhà ở xã hội không chỉ xuất hiện ở khâu đăng ký mua.

Tại dự án IEC Residences ở khu vực Thanh Trì, Hà Nội, Công ty Cổ phần Đầu tư Xây dựng và Cơ điện IEC từng thông tin qua quá trình rà soát việc sử dụng căn hộ đã ghi nhận khoảng 89 trường hợp có dấu hiệu vi phạm quy định.

Các hành vi được đề cập bao gồm cho thuê lại, cho ở nhờ hoặc mua bán căn hộ không đúng quy định.

Đây là những trường hợp có dấu hiệu vi phạm được chủ đầu tư ghi nhận, không nên mặc nhiên coi toàn bộ đã có kết luận xử lý cuối cùng của cơ quan có thẩm quyền.

Trong khi đó, tại An Giang, cơ quan thanh tra phát hiện 40 trường hợp kê khai không đúng thực tế về điều kiện mua nhà ở xã hội.

Trong số này, 13 trường hợp đã sở hữu nhà ở hoặc đất ở trên địa bàn; 27 trường hợp thuộc diện có thu nhập vượt mức quy định để được hưởng chính sách.

Tại Bắc Ninh và Thái Nguyên, cơ quan chức năng cũng khởi tố các đối tượng liên quan đến hành vi làm giả tài liệu nhằm hợp thức hóa hồ sơ mua nhà ở xã hội.

Những loại giấy tờ bị lợi dụng có thể bao gồm xác nhận đối tượng, điều kiện thu nhập, đơn xác nhận lương và các tài liệu liên quan.

Các vụ việc cho thấy nguy cơ sai phạm có thể phát sinh ở nhiều khâu, từ xác minh điều kiện, tiếp nhận hồ sơ đến quản lý căn hộ sau khi được bàn giao.

Hai lỗ hổng lớn trong quản lý nhà ở xã hội

Theo luật sư Ngô Trọng Nghĩa, thuộc Đoàn Luật sư TP Hà Nội, nhiều hành vi trục lợi nhà ở xã hội hiện nay đã hình thành những phương thức thực hiện có tổ chức và ngày càng tinh vi.

Vị luật sư chỉ ra hai nhóm vấn đề đáng chú ý trong cơ chế quản lý.

Thứ nhất là quá trình xác minh điều kiện mua nhà vẫn phụ thuộc nhiều vào giấy tờ do địa phương, cơ quan hoặc doanh nghiệp xác nhận.

Khi dữ liệu về tình trạng sở hữu nhà ở, đất đai và thông tin cần thiết để xác minh thu nhập chưa được đối chiếu hiệu quả, việc sử dụng hồ sơ không trung thực có thể khó bị phát hiện kịp thời.

Thứ hai là công tác hậu kiểm sau phân phối chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu quản lý.

Nếu việc sử dụng căn hộ không được kiểm tra thường xuyên, nguy cơ mua hộ, cho thuê lại hoặc chuyển nhượng trái quy định có thể phát sinh.

Luật sư Ngô Trọng Nghĩa cũng cảnh báo người mua sử dụng hồ sơ không hợp lệ hoặc giao tiền chênh ngoài quy định có thể đối diện nguy cơ mất khoản tiền đã nộp, đồng thời phát sinh rủi ro bị xử lý đối với quyền sử dụng, sở hữu nhà theo kết luận của cơ quan có thẩm quyền.

Trong khi đó, luật sư Hoàng Hà, thuộc Đoàn Luật sư TP.HCM, cho rằng việc phân phối nhà ở xã hội sai đối tượng cần được nhìn nhận như một vấn đề ảnh hưởng trực tiếp đến quyền tiếp cận chính sách an sinh.

Khi một căn hộ được giao cho người không đủ điều kiện, cơ hội mua nhà của một người thực sự cần hỗ trợ có thể bị ảnh hưởng.

Làm thế nào để hạn chế trục lợi và bảo vệ người mua?

Từ những vụ việc đã được phát hiện, các chuyên gia cho rằng cần tăng cường minh bạch trong toàn bộ quá trình xét duyệt và phân phối nhà ở xã hội.

Trước hết, việc xác minh điều kiện mua nhà cần được hỗ trợ bằng cơ chế đối chiếu dữ liệu phù hợp với thẩm quyền và quy định pháp luật, đặc biệt đối với thông tin về sở hữu nhà ở, đất đai và thu nhập.

Bên cạnh đó, các dự án cần công khai rõ thông tin tiếp nhận hồ sơ, đối tượng được đăng ký, điều kiện xét duyệt, giá bán và các khoản thanh toán hợp pháp.

Sau khi căn hộ được bàn giao, cơ quan quản lý và các đơn vị liên quan cần tăng cường hậu kiểm để kịp thời phát hiện hành vi sử dụng hoặc chuyển nhượng trái quy định.

Về phía người dân, việc chủ động xác minh thông tin từ cơ quan chức năng và chủ đầu tư là bước quan trọng trước khi nộp hồ sơ hoặc giao tiền.

Người mua cần đặc biệt thận trọng với những cá nhân quảng cáo có thể bảo đảm trúng suất, bỏ qua điều kiện xét duyệt hoặc xử lý hồ sơ không đủ điều kiện.

Mọi khoản thanh toán cần có căn cứ rõ ràng, đúng chủ thể nhận tiền và được thể hiện bằng chứng từ hợp pháp.

Việc tự ý sử dụng giấy tờ không trung thực để được xét duyệt mua nhà ở xã hội cũng có thể dẫn đến những hậu quả pháp lý nghiêm trọng.

---

? GÓC NHÌN REVIEW BẤT ĐỘNG SẢN

Khi quyền tiếp cận nhà ở bị biến thành một khoản tiền chênh

Bản chất của chính sách nhà ở xã hội là tạo điều kiện cho người dân đủ tiêu chuẩn tiếp cận chỗ ở với chi phí phù hợp hơn thị trường thương mại. Tuy nhiên, khi xuất hiện những khoản tiền ngoài hợp đồng hoặc các lời hứa về “suất ngoại giao”, lợi ích chính sách có nguy cơ bị chuyển dịch từ người cần hỗ trợ sang những cá nhân tìm cách trục lợi.

Đây không chỉ là vấn đề giá bán hay giao dịch bất động sản. Một cơ chế phân phối thiếu minh bạch có thể làm suy giảm niềm tin của người dân, khiến những người đủ điều kiện phải mất thêm thời gian, chi phí và đối diện rủi ro trong quá trình tìm kiếm nhà ở.

Minh bạch từ xét duyệt đến hậu kiểm mới có thể bảo vệ chính sách

Việc xử lý các vụ việc đã xảy ra là cần thiết, nhưng chưa đủ để ngăn chặn những hành vi tương tự. Khi nhu cầu nhà ở xã hội tiếp tục lớn, khoảng trống thông tin và sự thiếu đồng bộ trong xác minh hồ sơ vẫn có thể bị lợi dụng.

Giải pháp lâu dài cần hướng đến quy trình phân phối công khai, khả năng đối chiếu thông tin hiệu quả và cơ chế giám sát sau bàn giao. Một chính sách nhà ở chỉ thực sự phát huy giá trị khi căn hộ đến đúng người đủ điều kiện, với đúng mức giá và đúng quy trình pháp luật.