Hà Nội đang đứng trước cơ hội tổ chức lại một trong những không gian đặc biệt nhất của thành phố: hai bên sông Hồng. Nhưng với một dòng sông gắn với lịch sử hình thành Thăng Long – Hà Nội, bài toán không đơn thuần là mở đường hay phát triển quỹ đất, mà là tìm điểm cân bằng giữa đô thị mới, di sản, sinh kế và khả năng thích ứng với thiên nhiên.
Từ “quay lưng” đến “quay mặt ra sông”
Trong lịch sử phát triển Hà Nội, mối quan hệ giữa đô thị và sông Hồng không phải lúc nào cũng giống nhau. Tại tọa đàm “Sông Hồng - Biểu tượng phát triển mới của Thủ đô”, GS.TS.NGND Nguyễn Quang Ngọc nhìn nhận việc đô thị từng có xu hướng “quay lưng ra sông” cũng là một cách ứng xử tự nhiên trước nguy cơ thiên tai. Khi khả năng kiểm soát dòng chảy còn hạn chế, khoảng cách với dòng sông là một phần của cách con người thích nghi.
Nhưng điều kiện phát triển đã thay đổi. Công nghệ, hệ thống đê điều và khả năng quản lý đô thị tạo ra những điều kiện mới để Hà Nội tái lập quan hệ với sông Hồng. Định hướng hiện nay vì thế chuyển sang một cách tiếp cận khác: biến dòng sông từ ranh giới tự nhiên thành một trục cảnh quan, văn hóa, sinh thái và kết nối đô thị.
Hà Nội hiện đang hoàn thiện Điều chỉnh tổng thể Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng tỷ lệ 1/5.000, đoạn từ cầu Hồng Hà đến cầu Mễ Sở. Phạm vi nghiên cứu khoảng 11.418 ha trên chiều dài khoảng 40 km, đi qua 16 xã, phường. Thành phố tổ chức lấy ý kiến cộng đồng trong 20 ngày kể từ 7/9/2026 đối với cả điều chỉnh quy hoạch phân khu và phương án hướng tuyến Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng.
Quy mô ấy cho thấy đây không đơn thuần là một dự án giao thông. Nếu được triển khai, những thay đổi sẽ tác động đến cấu trúc đô thị, cảnh quan, dân cư và hoạt động kinh tế của một dải không gian rất lớn chạy xuyên qua Hà Nội.
Tầm nhìn 100 năm bắt đầu từ lịch sử 1.000 năm
TS. Nguyễn Viết Chức đặt vấn đề từ một góc nhìn khác: nếu Hà Nội muốn xây dựng tầm nhìn 100 năm cho sông Hồng thì cần hiểu lại lịch sử 1.000 năm của thành phố. Theo ông, bảo tồn và phát triển tưởng như đối lập nhưng không nhất thiết loại trừ nhau, bởi văn hóa không phải một thực thể bất động.
Câu chuyện ông nhắc lại từ khoảng năm 2000 khá đáng chú ý. Trong quá trình chuẩn bị Chương trình Kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long – Hà Nội, một trong những ý tưởng được đặt ra khi đó là phát triển không gian sông Hồng, với mong muốn biến dòng sông thành một không gian gần gũi hơn với đời sống thành phố và hướng tới một không gian xanh tại bãi giữa. Ý tưởng chưa thể trở thành hiện thực vào thời điểm đó, nhưng cho thấy việc đưa Hà Nội trở lại với sông Hồng không phải câu chuyện mới xuất hiện.
Hơn hai thập kỷ sau, điều kiện triển khai đã khác, nhưng bài toán cốt lõi vẫn còn nguyên: xây cái mới như thế nào mà không xóa những lớp giá trị đã tồn tại trước đó?
Trong phạm vi quy hoạch hiện nay có 123 công trình di tích, bao gồm di tích quốc gia đặc biệt, di tích cấp quốc gia và cấp thành phố. Thành phố đồng thời phải giải quyết những vấn đề rất thực tế như tái định cư, sinh kế của người dân và chỉnh trang các làng xóm lâu đời.
Bởi vậy, văn hóa trong quy hoạch sông Hồng không nên chỉ được hiểu là giữ lại một vài công trình cổ. Nó còn nằm trong cấu trúc làng xóm, không gian sống, ký ức cộng đồng và cách con người Hà Nội đã tương tác với dòng sông qua nhiều thế hệ.
Không gian phát triển cũng là không gian thoát lũ
Nếu lịch sử và văn hóa là một lớp của bài toán, thủy văn lại là lớp không thể bỏ qua.
GS.TS Nguyễn Quang Ngọc nhắc đến vai trò trong quá khứ của Hồ Tây, các bãi tự nhiên, vùng Dạ Trạch và hệ thống dòng chảy trong việc chứa và điều tiết nước. Từ kinh nghiệm lịch sử, ông cho rằng phát triển đô thị hiện đại cần tiếp thu cách người xưa thích ứng với tự nhiên đồng thời tận dụng khoa học và công nghệ hiện nay.
Đây cũng là một trong những nguyên tắc Hà Nội đang nhấn mạnh. Thành phố cho biết quá trình điều chỉnh quy hoạch phải hài hòa yêu cầu phát triển đô thị với bảo đảm an toàn phòng, chống lũ, đồng thời rà soát hiện trạng và tiếp thu ý kiến cộng đồng để nâng cao tính khả thi.
Điều đó tạo ra một giới hạn rất quan trọng cho phát triển bất động sản ven sông. Không phải mọi khoảng đất trống đều là quỹ đất có thể đô thị hóa; một bãi sông còn có thể đảm nhiệm chức năng sinh thái, thoát lũ, cảnh quan hoặc không gian công cộng.
Vì vậy, khi nhìn vào quy hoạch sông Hồng, câu hỏi không nên chỉ là “sẽ xây dựng những gì?” mà còn phải là “những khu vực nào cần được để trống và vì sao?”. Trong một đô thị lớn, khoảng trống đôi khi cũng là một dạng hạ tầng.
? GÓC NHÌN REVIEW BẤT ĐỘNG SẢN
Sông Hồng có thể trở thành một trong những động lực thay đổi không gian Hà Nội trong nhiều thập kỷ tới. Nhưng với bất động sản, sẽ là quá sớm nếu chuyển ngay câu chuyện điều chỉnh quy hoạch thành luận điểm “đất ven sông sẽ tăng giá”. Đồ án vẫn đang được hoàn thiện và những giá trị thực tế còn phụ thuộc vào quy hoạch sử dụng đất, hướng tuyến, hạ tầng, yêu cầu thoát lũ, tái định cư và khả năng triển khai từng khu vực.
Có lẽ giá trị lớn nhất của lần quy hoạch này nằm ở một tầng sâu hơn: Hà Nội có cơ hội thay đổi mối quan hệ với dòng sông đã tạo nên lịch sử của chính mình. Một thành phố biết quay mặt ra sông nhưng vẫn dành đủ chỗ cho nước, cây xanh, di sản và ký ức đô thị có thể tạo ra giá trị lâu dài hơn rất nhiều so với việc đơn thuần khai thác tối đa từng mét vuông đất ven bờ.
TẢI BẢNG GIÁ