Hà Nội đề xuất bố trí 902 căn nhà ở xã hội cho người dân phố cổ không qua bốc thăm

UBND TP Hà Nội vừa trình HĐND thành phố đề nghị xây dựng nghị quyết về cơ chế giải quyết chỗ ở cho nhóm người dân khó khăn tại khu vực phố cổ, phố cũ thuộc phường Hoàn Kiếm. Theo phương án đề xuất, tối đa 902 hộ gia đình có diện tích nhà ở bình quân dưới 5 m² sàn/người có thể được mua hoặc thuê mua nhà ở xã hội không qua bốc thăm, trên cơ sở tự nguyện và đáp ứng các điều kiện theo quy định.

Hà Nội đề xuất cơ chế riêng cho 902 hộ dân phố cổ

Theo tờ trình của UBND TP Hà Nội, chính sách được đề xuất nhằm giải quyết trước nhu cầu nhà ở của những hộ gia đình đang sinh sống trong điều kiện đặc biệt chật chội tại khu vực phố cổ, phố cũ.

Phạm vi áp dụng trước mắt là phường Hoàn Kiếm, với nguyên tắc người dân tự nguyện đăng ký tham gia.

Theo phương án, mỗi hộ gia đình hoặc cá nhân đủ điều kiện được mua hoặc thuê mua một căn hộ nhà ở xã hội trong quỹ nhà do thành phố bố trí.

Việc giải quyết được thực hiện không qua bốc thăm và mỗi trường hợp chỉ được hưởng cơ chế này một lần.

Tuy nhiên, đây mới là nội dung đề xuất trong tờ trình gửi HĐND thành phố. Cơ chế chỉ có thể được áp dụng sau khi được thông qua và có quy định triển khai cụ thể.

Điều kiện được mua nhà ở xã hội không qua bốc thăm

Theo phương án được đề xuất, người đăng ký phải đồng thời đáp ứng các điều kiện về cư trú, diện tích nhà ở và đối tượng được hưởng chính sách nhà ở xã hội.

Trước hết, người đăng ký phải có thường trú và thực tế sinh sống tại nhà ở thuộc khu vực phố cổ, phố cũ của phường Hoàn Kiếm trước thời điểm nghị quyết được thông qua.

Diện tích nhà ở bình quân của hộ phải dưới 5 m² sàn/người.

Bên cạnh đó, người đăng ký vẫn phải đáp ứng các điều kiện mua hoặc thuê mua nhà ở xã hội theo quy định hiện hành.

Việc tham gia được thực hiện trên cơ sở tự nguyện và người đăng ký phải có tên trong danh sách được UBND phường phê duyệt.

Như vậy, cơ chế không qua bốc thăm không có nghĩa tất cả hộ dân phố cổ đều được mua nhà ở xã hội.

Chính sách chỉ hướng tới nhóm đối tượng đáp ứng đầy đủ các điều kiện được xác định trong nghị quyết nếu được ban hành.

Dự kiến bố trí tối đa 902 căn, riêng năm 2026 có 552 căn

Theo tờ trình, thành phố dự kiến bố trí tối đa 902 căn hộ nhà ở xã hội để giải quyết nhu cầu cho nhóm hộ dân thuộc phạm vi chính sách.

Nguyên tắc phân bổ là mỗi hộ đủ điều kiện được mua hoặc thuê mua một căn hộ.

Trước mắt, trong năm 2026, Hà Nội dự kiến bố trí 552 căn hộ tại 9 dự án nhà ở xã hội.

Các khu vực được đề cập trong danh mục dự kiến gồm Lĩnh Nam, Đại Mỗ, Đan Phượng, Thạch Thất, Vĩnh Hưng, Mê Linh và Phúc Thịnh.

Theo phương án, mỗi dự án bố trí không quá 20% tổng số căn hộ mở bán, trên cơ sở thỏa thuận với chủ đầu tư.

Các dự án được lựa chọn cần đáp ứng tiêu chí về khả năng kết nối giao thông công cộng, ưu tiên vị trí gắn với hệ thống đường sắt đô thị.

Đồng thời, khu vực bố trí nhà ở cần có các điều kiện phục vụ đời sống như trường học, cơ sở y tế, chợ và hoạt động thương mại.

Cơ cấu căn hộ cũng được yêu cầu phù hợp với quy mô gia đình bình quân khoảng bốn người.

Trước khi tổ chức đăng ký, thông tin về dự án, số lượng căn hộ, loại căn hộ và tiến độ dự kiến phải được công bố công khai.

Những căn hộ không có người đủ điều kiện đăng ký sau thời hạn quy định sẽ được bán hoặc cho thuê mua cho các đối tượng khác theo quy định.

Nếu số người đăng ký vượt quỹ nhà, ai được ưu tiên?

Tờ trình cũng đề xuất cơ chế xét thứ tự ưu tiên trong trường hợp số hộ đăng ký vào một dự án vượt quá số căn hộ được bố trí.

Theo đó, nhóm được ưu tiên trước là những hộ có diện tích nhà ở bình quân thấp nhất.

Tiếp theo là các hộ có người cao tuổi, người khuyết tật hoặc thuộc diện hộ nghèo, hộ cận nghèo.

Nếu vẫn cần phân định thứ tự, thời điểm đăng ký sẽ được xem xét.

Những hộ đủ điều kiện nhưng không được bố trí tại dự án đã đăng ký sẽ được chuyển sang các dự án khác trong quỹ nhà dành cho chương trình.

Cơ chế này nhằm bảo đảm việc phân bổ quỹ nhà có thứ tự ưu tiên rõ ràng, đặc biệt đối với các trường hợp có điều kiện sinh sống khó khăn nhất.

Người dân phải chuyển toàn bộ nhân khẩu khỏi chỗ ở cũ

Một nội dung đáng chú ý trong tờ trình là điều kiện di chuyển khỏi nơi ở cũ sau khi được giải quyết nhà ở xã hội.

Theo phương án đề xuất, người tham gia phải chuyển toàn bộ nhân khẩu của hộ khỏi chỗ ở cũ và đăng ký thường trú tại nhà mới trong thời hạn do UBND thành phố quy định.

Đối với trường hợp đang thuê nhà thuộc tài sản công, người dân phải chấm dứt hợp đồng thuê và bàn giao lại diện tích cho cơ quan quản lý nhà ở.

Đối với nhà thuộc sở hữu của hộ gia đình hoặc cá nhân, việc xử lý sẽ được thực hiện theo phương án do UBND thành phố quy định.

Mục tiêu được nêu là không để phát sinh thêm nhân khẩu hoặc tái diễn tình trạng chật chội tại phần diện tích đã chuyển đi.

Tuy nhiên, tờ trình chưa nêu cụ thể phương án xử lý đối với nhóm nhà thuộc sở hữu tư nhân.

Đây là nội dung cần tiếp tục được làm rõ khi xây dựng quy định triển khai, bởi quyền sở hữu nhà ở và việc di chuyển nơi cư trú là hai vấn đề pháp lý khác nhau.

Không được cấp nhà miễn phí, người dân vẫn phải trả tiền mua

Theo đề xuất, người dân thuộc diện chính sách được tiếp cận quỹ nhà ở xã hội theo cơ chế không qua bốc thăm, nhưng vẫn phải tự thanh toán tiền mua hoặc thuê mua căn hộ.

Giá bán, giá thuê mua, hồ sơ, thủ tục và chính sách vay vốn ưu đãi được thực hiện theo quy định về nhà ở xã hội.

Tờ trình cũng nêu phương án không phát sinh chi ngân sách trực tiếp để mua hoặc thuê mua nhà thay cho các hộ dân.

Như vậy, cơ chế hỗ trợ chủ yếu nằm ở việc bố trí quỹ nhà và ưu tiên tiếp cận căn hộ, không phải hỗ trợ toàn bộ chi phí nhà ở.

Đối với những hộ có thu nhập thấp hoặc không ổn định, khả năng chi trả vẫn là yếu tố quan trọng quyết định việc có thể tham gia chương trình hay không.

Hơn 3.600 người đang sống trong điều kiện dưới 5 m²/người

Theo kết quả rà soát của UBND phường Hoàn Kiếm, có 902 hộ với 3.621 nhân khẩu đang sinh sống trong các nhà đông hộ với diện tích nhà ở bình quân dưới 5 m² sàn/người.

Quy mô bình quân khoảng bốn người mỗi hộ cho thấy nhiều gia đình đang phải sinh hoạt trong diện tích chưa đến 20 m².

Đáng chú ý, một số hộ có nhiều thế hệ cùng chung sống trong không gian nhỏ, thiếu điều kiện sinh hoạt riêng tư.

Các nhà đông hộ phần lớn là nhà ống hoặc công trình cũ nằm sâu trong ngõ nhỏ, có lối thoát nạn hạn chế hoặc phải sử dụng chung.

Nhiều địa điểm thiếu ánh sáng, thông gió và có các khu vực bếp, vệ sinh, nguồn nước dùng chung giữa nhiều hộ.

Bên cạnh vấn đề diện tích, điều kiện phòng cháy chữa cháy cũng là một thách thức do phương tiện cứu hỏa khó tiếp cận những ngõ nhỏ.

Theo UBND TP Hà Nội, tình trạng này cho thấy nhu cầu cải thiện điều kiện nhà ở của một bộ phận người dân phố cổ đã trở nên cấp thiết.

Vì sao đề án giãn dân phố cổ kéo dài nhiều năm?

Hà Nội đã ban hành đề án giãn dân phố cổ từ năm 2013, nhưng việc triển khai đến nay chưa đạt được mục tiêu đề ra.

Theo giải trình trong tờ trình, một trong những nguyên nhân chủ yếu là chưa có quỹ nhà sẵn sàng để bố trí cho người dân.

Bên cạnh đó, nhiều hộ đang sinh sống trong các công trình thuộc khu vực bảo tồn, bị hạn chế việc cơi nới hoặc xây dựng mới.

Một số trường hợp thuê nhà thuộc tài sản công, sống trong nhà có nhiều chủ sở hữu hoặc phải sử dụng chung các không gian sinh hoạt.

Đối với các hộ lao động tự do, thu nhập thấp và thiếu ổn định, việc tự mua nhà thương mại cũng vượt quá khả năng tài chính.

Những yếu tố này khiến việc cải thiện điều kiện ở ngay tại khu vực phố cổ gặp nhiều trở ngại.

Theo phụ lục tờ trình, 902 hộ thuộc nhóm giãn dân tự nguyện được đề xuất áp dụng cơ chế riêng.

Ngoài ra, có 478 hộ thuộc diện giãn dân bắt buộc nhưng không nằm trong phạm vi nghị quyết đang được đề xuất.

Việc phân biệt hai nhóm đối tượng có ý nghĩa quan trọng trong quá trình xác định phạm vi và phương thức thực hiện chính sách.

GÓC NHÌN REVIEW BẤT ĐỘNG SẢN

Đề xuất bố trí nhà ở xã hội không qua bốc thăm cho 902 hộ dân phố cổ là một hướng tiếp cận đáng chú ý nhằm giải quyết tình trạng nhà ở đặc biệt chật chội tại trung tâm Hà Nội. Việc ưu tiên nhóm có diện tích sinh sống dưới 5 m²/người thể hiện mục tiêu tập trung nguồn lực vào những trường hợp có nhu cầu cải thiện điều kiện sống cấp thiết.

Tuy nhiên, thành công của chính sách không chỉ phụ thuộc vào số căn hộ được bố trí. Khả năng chi trả, khoảng cách di chuyển, điều kiện học tập và làm việc tại nơi ở mới, cùng phương án xử lý chỗ ở cũ sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định tham gia của người dân.

Đặc biệt, đối với các hộ đang sở hữu nhà tại phố cổ, việc di chuyển toàn bộ nhân khẩu cần đi kèm quy định rõ ràng về quyền sở hữu, quyền sử dụng và nghĩa vụ liên quan đến bất động sản cũ.

Trong khi đó, những hộ đang thuê nhà thuộc tài sản công cần được hướng dẫn cụ thể về thủ tục chấm dứt hợp đồng và bàn giao diện tích.

Ở góc độ phát triển đô thị, giãn dân có thể góp phần giảm áp lực lên hạ tầng khu vực phố cổ, cải thiện điều kiện an toàn và bảo tồn không gian đô thị lịch sử.

Tuy nhiên, việc chuyển dân cư ra khỏi khu vực trung tâm cũng cần tính đến sinh kế và khả năng tiếp cận các dịch vụ thiết yếu của người dân sau khi chuyển đến nơi ở mới.

Giãn dân phố cổ chỉ thực sự thành công khi người dân không đơn thuần được chuyển sang một căn hộ rộng hơn, mà còn có điều kiện sống tốt hơn và khả năng duy trì cuộc sống ổn định lâu dài.